جعفر بن محمد معروف به امام جعفر صادق(علیه السلام) (۸۳-۱۴۸ق) ششمین امام شیعیان دوازدهامامی بعد از پدرش امام باقر(علیه السلام) است. وی به مدت ۳۴ سال (۱۱۴ تا ۱۴۸ق) امامت شیعیان را بر عهده داشت که با خلافت پنج خلیفه آخر اموی یعنی از هشام بن عبدالملک به بعد و دو خلیفه نخست عباسی سفاح و منصور دوانیقی همزمان بود. امام صادق(ع) به جهت ضعف حکومت اموی، فعالیت علمی بسیار بیشتری نسبت به دیگر امامان شیعه داشت. شمار شاگردان و راویان او را ۴۰۰۰ نفر دانستهاند. بیشتر روایات اهلبیت(ع)، از امام صادق(ع) است و از اینرو مذهب شیعه امامیه را مذهب جعفری نیز میخوانند.
علامه مجلسی در کتاب «جلاء العیون» می گوید: ابن بابويه و ديگران گفتهاند كه به امر منصور ملعون حضرت صادق علیه السلام را به زهر شهيد كردند، و گويند كه: انگور زهرآلودى به آن حضرت خورانيدند.[۲]
شیخ عباس قمی در «منتهی الآمال» می گوید: آن حضرت در ماه شوال سال ۱۴۸ هجری به سبب انگور زهرآلوده که منصور به آن حضرت خورانیده بود، به شهادت رسید. و در وقت شهادت از سن مبارکش شصت و پنج سال گذشته بود.
آخرین وصایای امام صادق علیه السلامامام صادق علیه السلام در لحظه مرگ وصایایی چندی مینماید که برخی در امر امامت، برخی در زمینه مسائل خانوادگی و بخشی در مورد امور عامه است. به فرزندان خود گفت: «...لا تَمُوتُنَّ اِلا وَاَنتُم مُسلِموُن»؛[۵] «بکوشید که جز مسلمان نمیرید». به خانواده خود وصیت کرد که پس از مرگش تا چند سال در موسم حج در مِنا برای او مراسم عزاداری بر پا کنند.
امام دستور داد برای خویشان و کسانش هدیهای بفرستند؛ شیخ طوسی از سالمه، کنیز حضرت صادق علیه السلام روایت کرده که گفت، من در وقت احتضار نزد حضرت صادق علیه السلام بودم که بی هوش شد و چون به هوش آمد فرمود: به حسن بن علی بن علی بن الحسین علیه السلام (معروف به حسن افطس)، هفتاد سکه طلا بدهید؛ به فلان و فلان، فلان مقدار بدهید. من گفتم: به مردی که بر تو با کارد حمله کرد و می خواست تو را بکشد، عطا می کنی و می بخشی؟ فرمود: می خواهی من از آن کسانی که خدا ایشان را به صله رحم کردن ستایش نموده، نباشم که در وصف ایشان فرموده: «وَ الَّذِین یصِلُونَ ما اَمَرَ اللهُ بِهِ اَن یوصَلَ وَ یخشَونَ رَبَهُّم وَ یخافُونَ سُوءَ الحِسَابِ»؛[۶] «و آنان که پیوندهائی را که خداوند به آن امر کرده برقرار می نمایند (صله رحم می کنند) و از خدایشان می ترسند و از محاسبه بدفرجام بیمناکند». پس فرمود: ای سالمه به درستی که حق تعالی بهشت را خلق کرد و آن را خوشبو گردانید و بوی مطبوع آن از فاصلهای به مسافت دو هزار سال به مشام میرسد و بوی آن را کسی که عاق والدین شده و کسی که ارتباط خود را با خویشاوندان خود بریده و قطع رحم نموده نمیشنود و درنمییابد.
آن حضرت درباره امام پس از خود، امام کاظم علیه السلام را برای چندمین بار منصوب کرد که او در آن هنگام -بر اساس سندی- بیست سال داشت. بخش دیگر از سفارش های او درباره غسل و کفن و قبر خود بود که احکام اسلامی در این زمینه وجود دارد. و بالاخره بخشی از وصیت راجع به مردم بود که رئوس آن، دعوت به وقار و آرامش، حفظ زبان، پرهیز از دروغ و تهمت و دشمنی، دوری از تجاوزکاری، پرهیز از حسادت و ترک معاصی و... بود.
امام صادق علیه السلام در آخرین لحظات حیات که مرگ را نزدیک دید، دستور داد که تمام خانواده و خویشان نزدیکش بر سر بالینش جمع گردند و پس از آن که همه آنان در کنار امام حاضر شدند، چشم بگشود و به صورت یکایک آن ها نظر افکند و فرمود: «اِنَّ شَفاعَتَنَا لاتَنالُ مُستَخِفّاً بِالصَّلاةِ». شفاعت ما به کسی که نماز را کوچک بشمارد نمی رسد.
***********************************************************************
صلوات خاصه امام صادق علیه السلاماللّهُمَّ صَلِّ عَلی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ خازِنِ العِلْمِ الدَّاعی إِلَیْکَ بِالحَقِّ النُّورِ المُبِینِ
للّهُمَّ وَکَما جَعَلْتَهُ مَعْدِنَ کَلامِکَ وَ وَحْیِکَ و َخازِنَ عِلْمِکَ و َلِسانَ تَوْحِیدِکَ و َوَلِیَّ أَمْرِکَ وَ
مُسْتَحْفِظَ دِینِکَ فَصَلِّ عَلَیْهِ أَفْضَلَ ما صَلَّیْتَ عَلی أَحَدٍ مِنْ أَصْفِیائِکَ و َحُجَجِکَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.
*********************************************
امام صادق علیه االسلام:
أَرْبَعَةٌ الْقَلِیلُ مِنْهَا کَثِیرٌ النَّارُ الْقَلِیلُ مِنْهَا کَثِیرٌ وَ النَّوْمُ الْقَلِیلُ مِنْهُ کَثِیرٌ وَ الْمَرَضُ الْقَلِیلُ مِنْهُ کَثِیرٌ وَ الْعَدَاوَةُ الْقَلِیلُ مِنْهَا کَثِیرٌ.
چهار چیز است که اندک آن هم بسیار است: آتش، خواب، مرض و دشمنی.
****************************************************************************
- نشاندادن قبر حضرت علی(علیه السلام)
در برخی روایات از زیارتهای امام صادق(علیه السلام) از قبر امام علی(علیه السلام) سخن آمده است.[۱۰۸] او قبر امام علی(علیه السلام) را که تا پیش از آن پنهان بود، به یارانش نشان داد. به گفته کلینی، وی روزی یزید بن عمرو بن طلحه را به مکانی میان حیره و نجف برد و قبر جدش حضرت امام علی(علیه السلام) را به او نشان داد.[۱۰۹] شیخ طوسی نیز نقل کرده است امام صادق(علیه السلام) نزد قبر امام علی(علیه السلام) آمد، نماز خواند و سپس مکان قبر را به یونس بن ظَبیان نشان داد.[۱۱۰]
